Ku pamięci!

Listopad to miesiąc pamięci o tych, którzy odeszli. Chodzimy na cmentarze, porządkujemy mogiły, kładziemy kwiaty i zapalamy znicze.

To czas, by zastanowić się nad tym, co minęło i co nas czeka. Taki listopadowy remanent z życia. Wędrując po cmentarzach zatrzymuję się często przy grobach zapuszczonych i oznaczonych „nn”. Leżą w nich ludzie, którzy mieli plany, marzenia, perspektywy – te przerwała śmierć, często gwałtowna, bolesna i niesprawiedliwa. Dziś nikt już o nich nie pamięta. Nikogo za to nie winię, mamy w codziennym życiu wiele zmartwień i kłopotów. To one powodują, że brakuje nam czasu na refleksje.

***

Wojna Rosji z Ukrainą pochłonęła – według oficjalnych danych – 55 tys. zabitych cywilów i ponad 400 tys. rannych, a po stronie Rosji zabitych łącznie jest ponad 1,5 mln ludzi. Oficjalne źródła podają, że zginęło 940 ukraińskich dzieci, a blisko 20 000 zostało podarowanych rosyjskim rodzinom, chyba w ramach rekompensaty za niby doznane krzywdy. Zabójca Putin nic sobie z tego nie robi. Skradzione dzieci będą szkolone według sprawdzonych w Rosji wzorców: miłości do matki Rosji i nienawiści do wszystkiego co obce. Ten wariant realizowany był od czasów rewolucji i jest wdrażany do dziś. Rosjanie muszę mieć cara, nawet gdy będzie ich bił batem po grzbiecie. Od wielu lat mają swojego cara Putina. Ale w tej Rosji urodzili się wspaniali twórcy kultury, pisarze, poeci, znakomici muzycy. Mnie to dokładnie przypomina Niemcy, którzy wydali na świat Bacha i Goethego, ale także dali się uwieść A. Hitlerowi i wywołali najkrwawszą wojnę światową. Czy to podobieństwo nie jest uderzające? A straty? Kogo to dziś obchodzi. Wojna zawsze niesie ofiary wśród żołnierzy i cywilów – to normalne cechy konfliktu. Czy musimy się z tym zgadzać?

***

Dłoń mej córki, piłkę chcąc chwycić,

nagle ściska się niespokojnie,

na ekranie ranni, zabici,

córka pyta, czy będzie wojna.

Fonia wzmacnia wystrzałów echo,

wizja zbliża krew na ekranie,

mówię: – Córko, to tak daleko

– i wiem, że kłamię.

Jak bolesne szkło pod powieką

kaleczące źrenicę bystrą

wojna nigdy nie jest daleko,

wojna zawsze jest blisko.

Blisko skroni i blisko serca,

blisko mózgu, blisko sumienia,

blisko myśli, co mózg przewierca:

gdzie jest rada, gdy rady nie ma?

Blisko klonów na mej ulicy,

skweru, co się może stać grobem,

blisko lęku i znieczulicy,

i skargi Niobe.

Ten tekst napisał w 1991 roku Wojciech Młynarski i zatytułował „ Wojna nigdy nie jest daleko”. W tych smutnych listopadowych dniach trzeba go przypomnieć.

***

Hiszpania pogrążona w smutku. 69 ofiar katastrofy kolejowej, 3-dniowa żałoba, łzy pokrzywdzonych rodzin. Tak reaguje Hiszpania i Europa na skutki potężnej katastrofy kolejowej. I to jest normalne! Rozumiemy, że ci, którzy zginęli, mieli swoje plany i marzenia. Już ich nie zrealizują. Błąd techniczny i błąd człowieka pozbawił ich życia. Wyrazy wsparcia i ubolewania śle do Hiszpanii cała Europa. Czy można jednak zrównać śmierć kilkudziesięciu pasażerów pociągu i ból wywołany ich stratą ze śmiercią, jaką niosą rosyjscy prześladowcy? Codziennie od kilku lat giną ludzie, o umierających Ukraińcach spotkamy notatki i wzmianki w internecie i telewizji. Przyzwyczailiśmy się, że są ofiarami wojny i to już jest stała codzienna normalność.

***

Kto dziś w okresie, gdy wspominamy naszych zmarłych, wyleje jedną małą łezkę nad losem zabitych ukraińskich dzieci, kto przytuli płaczące matki, którym odebrano ukochane pociechy. Protest matek pozbawionych dzieci widziałem na Plaza de Mayo w Buenos Aires. Kobiety ubrane na biało do dziś przesiadują na wspominanym placu i czekają na powrót bliskich. Widziałem to na własne oczy w roku 2017, czyli wiele lat po okresie krwawej dyktatury wojskowej.

***

Wybieramy się na cmentarze. Listopad to pogodowo smutny miesiąc, więc często odwiedzamy nekropolie, zapalamy znicze, zostawiamy kwiaty. Ja przy grobie swoich bliskich zapaliłem świeczkę za cierpiącą Ukrainę, za żołnierzy, którzy bronią kraju przed zakusami pazernego i bezwzględnego sąsiada, za dzieci, te które zginęły, zanim jeszcze zdołały powiedzieć głośno, o czym marzą, także za te, które zabrano od rodziców, by je przerobić na sowieckich pionierów. Wiem, że to nic nie pomoże, że to wielcy tego świata decydują, co my, maluczcy, mamy robić, co oddać i jak myśleć. Ale i tak zrobiłem taki swój mały protest i zachęcam do naśladowania.

***

Uważa się, że wielcy tego świata to USA, Chiny i Rosja. A my, zjednoczona Europa, która jest gospodarczo silniejsza od Rosji? Dane statystyczne podają, że gospodarka UE jest większa od rosyjskiej kilka razy! Niektóre pojedyncze kraje Unii są gospodarczo silniejsze od Rosji. Ale UE jest w kryzysie. A wojna jest zawsze blisko! Trump nas ignoruje i pomija – dlaczego się na to zgadzamy? Europa jest i będzie wielka i silna, jeśli będziemy się wzajemnie wspierać. Ignorowanie UE mnie denerwuje. Uważam, że silna Europa musi się rozpychać w świecie zdominowanym przez tych, którzy uważają, że mają prawo mówić w naszym europejskim imieniu. I tego powinniśmy się trzymać.

Roman Ferenc

Listopad 2026