Książka Tomasza Sudoła ukazała się w ramach Centralnego Projektu Badawczego: II wojna światowa i okupacje ziem polskich 1939-1944/45. Publikacja podejmuje problematykę zbrodni wojennych popełnionych przez Wehrmacht na żołnierzach polskich od września do grudnia 1939 r.
Obecnie otrzymaliśmy pierwszą część, zaplanowanej na dwa tomy monografii. Tom pierwszy skupia się na zbrodniach wojennych, do których dochodziło w bezpośrednim następstwie walk – jeszcze na polu bitwy lub po jej zakończeniu. W pierwszym rozdziale szeroko zarysowany został aktualny stan badań, drugi skupia się na – jak głosi tytuł – genezie zbrodni, zarysowaniu mechanizmów przemocy, trzeci wreszcie odnosi się do konkretnych przypadków.
Nacisk w publikacji położony został na wydarzenia związane z zabójstwami żołnierzy niesłusznie oskarżanych o działalność partyzancką oraz mordami na rannych przebywających w punktach sanitarnych. Autor obok zbrodni dokonanych przez jednostki niemieckich wojsk lądowych, wyodrębnił także i opisał przypadki zbrodni popełnionych przez Luftwaffe i Kriegsmarine.
Cennym elementem tej publikacji jest zastosowanie nowatorskiej klasyfikacji zbrodni według motywacji sprawców, wprowadzającej rozróżnienie między czynami inspirowanymi nienawiścią ideologiczną, akcjami odwetowymi oraz przestępstwami dokonanymi na rozkaz lub w atmosferze przyzwolenia instytucjonalnego. Ważnym fragmentem książki jest analiza ustaleń dotyczących masakry jeńców wojennych pod Ciepielowem. Autorowi udało się pokazać tę jedną z najmroczniejszych kart kampanii 1939 r. w nowym świetle, a jego ustalenia stanowią istotny głos w debacie nad odpowiedzialnością za zbrodnie wojenne popełnione na ziemiach polskich.
Monografia wnosi istotny wkład w dotychczasowy stan wiedzy o opisywanych w niej kwestiach. Autorowi udało się poczynić nowe ustalenia, dzięki krytycznej analizie znanych źródeł oraz szeroko zakrojonej kwerendzie w niemieckiej dokumentacji wojskowej. I można śmiało powiedzieć, że swoją książką Tomasz Sudoł stworzył możliwości dla dalszych prac badawczych w opisywanym temacie.
Tomasz Sudoł „Zbrodnie wojenne Wehrmachtu na żołnierzach Wojska Polskiego”
Wydawnictwo IPN, 2025
Krzysztof Komorek